कवी चिंतनात दंग झाला होता. चिंतनात दंग असताना कवी मेंदूतलं क्रिएटिविटीचं केंद्र शोधत होता. या केंद्रावर एकदा का ताबा मिळवला की प्रचंड कविता प्रसवता येतात अशी कवीची खात्री होती. त्याप्रमाणे दिर्घकाळापासून कवी चिंतन करत होता. चिंतन करता करता कवी खूप एकाग्र झाला. कवीने मेंदूवर पूर्ण लक्ष केंद्रीत केले. मेंदूतलं एकेक निद्रिस्त केंद्र जागवण्यास कवीने सुरुवात केली. एकेक केंद्र जागं होत होतं तसा कवी खोल खोल जात होता. खोल खोल. दूर दूर. जागेपणापासून दूर. निद्रिस्त. निद्रेच्याही पलीकडे. खोल खोल.

ठो ठो ठो

हा तिसरा आवाज. याआधी दोनदा असा आवाज आला होता. त्यावेळीसुद्धा कवीला युफोरियाचा अनुभव आला होता. कवीच्या मेंदूला अत्यानंद झाला होता. ठो ठो ठो आवाजाचा आणि मेंदूला अत्यानंद होण्याचा काहीतरी घनिष्ठ संबंध असावा या निष्कर्षाप्रत कवी सहज पोहचला. कारण या तिसर्‍या ठो च्या वेळीसुद्धा कवीच्या मेंदूत अत्यानंदाच्या उकळ्या फुटत होत्या. कवी मेंदूच्या गहन दुनियेत अक्षरश: तरंगत होता. आणि कवीला प्रश्न पडला, यावेळी कोण?

कवीने डोळे उघडले. दक्षिणेकडची खिडकी उघडली. बाहेर पाहिले. कवीने डोळे किलकिले करून पाहिले, यावेळी कोण? कवीच्या निर्मितीक्षम मेंदूला चेतवणारा हा तिसरा कोण? असा प्रश्न कवीला पडताच कवीव्यतिरिक्त ज्यांच्या मेंदुमध्ये खोल खोल आनंदाच्या उकळ्या फुटत होत्या असा एक जमाव प्रवेश करता झाला. हा जमाव ठो ठो ठो आवाज यायच्या आधीपासूनच विंगेत तयार असल्यासारखा मंचावर अवतीर्ण झाला होता. कवीने जमावाच्या चेहर्‍यावर निरखून पाहिले. जमावाच्या हातात पोश्टर्स. ओठांवर घोषणा. चेहर्‍यावर अती दु:ख. मेंदूत आनंद होता. कवीने स्वत:कडे बघितले. कवीच्या चेहर्‍यावर दु:ख पसरलं होतं. हातात पेन. पुढ्यात कागद. मेंदूत आनंद.

कवी दु:खानंदातिरेकाने उठला. कोनाड्यातील मेणबत्ती बाहेर काढली. समोर खोल खोल, दूर दूर खोलवर गेलेला मेंदू होता. कवीने त्या मेंदुमध्ये तिसरी मेणबत्ती रुतवली. आधीच्या दोन मेणबत्त्या संपूर्णपणे वितळून मेंदूवर पसरल्या होत्या. मेंदूत खोवलेली तिसरी मेणबत्ती आता जळत होती. मेंदूतील सर्व केंद्रे त्या मंद उजेडात निद्रिस्त. खोल खोल. दूर दूर दूर. पलीकडे. कुठे?

बऱ्याच दिवसांनी आज मी माझी विझवून ठेवलेली मेणबत्ती बाहेर काढली. ज्या कोनाड्यातून मेणबत्ती बाहेर काढली तिथे अलगद मेंदू ठेवून दिला. मेणबत्तीचा आणि मेंदूचा कधीच विशेष संबंध येत नाही. तुम्ही एकतर मेणबत्ती हातात धरता किंवा मेंदू कवटीत. दोघांपैकी एक. मग मी मेंदूकडे पाहिलं. मेंदूतील सर्व केंद्रे झोपलेली होती अर्थात.

मग मी रांगेत जाऊन उभा राहिलो. अनेकजण माझ्या आधीपासूनच मेणबत्ती पेटवली जाण्याची वाट बघत उभे होते. शांतता इतकी होती की कँमेऱ्याची क्लिक स्पष्टपणे ऐकू यावी. मेणबत्ती पेटवणारा एक व्यक्ती रांगेतील प्रत्येकाची मेणबत्ती पेटवत पेटवत माझ्या दिशेने जवळ येत होता. तो आणखी जवळ आला. त्याला अर्थातच चेहरा असण्याचा काही प्रश्नच येत नव्हता. त्याच्या हातात बातमी होती तिच्याने तो मेणबत्ती पेटवत होता. आजुबाजूला काळोखच काळोख. फक्त मेणबत्तीचा उजेड.

तेवढ्याशा उजेडात तर आम्ही फक्त आमच्या समोरच्याचं अंधारानुकरणच करू शकत होतो. मेंदू नसल्याने अर्थातच आम्हाला काही दिसण्याचा प्रश्नच येत नव्हता. त्यामुळे मेणबत्तीच्या मिणमिणत्या उजेडात आम्हाला समोरच्याची पाठ तेवढी दिसत होती तेवढ्या पुराव्याच्या आधारे आम्हाला पुढे पुढे चालायचं होतं. पुढे म्हणजे कुठे? कुठे म्हणजे पुढे? असा प्रश्न कदाचीत तुम्हाला पडला असेल. तो आम्हाला पडण्याचा काही प्रश्नच येत नाही.

आमच्या मेंदूतील प्रश्न निर्माण होणारी केंद्रं त्या बिनचेहऱ्याच्या मेणबत्ती पेटवणाऱ्या माणसाने कधीचीच बंद करून टाकलेली आहेत. आणि प्रश्न निर्माण होण्यासाठी मेंदूतील जी एनर्जी वापरली जाणार होती ती सारी एनर्जी मेंदूतल्या दुखावल्या जाणाऱ्या भावनांचं जे केंद्रंय त्याठिकाणी एकवटण्यात आली होती. त्यामुळे दुखावल्या जाणाऱ्या भावनांचं मेंदूतलं केंद्र अतिसंवेदनशील झालेलं होतं. त्यामुळे बिनचेहऱ्याच्या माणसाने त्याच्या हातातील बातमीने जरासं स्टिमुली दिलं की मेणबत्ती पेटावी तितक्या सहजतेने आमच्या मेंदूतलं दुखावल्या जाणाऱ्या भावनांचं केंद्रं दुखावलं जातं. मग फेस्बुकावर आम्ही आमच्या मेंदूतल्या सर्व शहाणपणाचं खर्चीकरण करून मेंदूतली सर्व केंद्र झोपवून टाकतो व नेहमीप्रमाणे झोपलेला मेंदू कोनाड्यात सुरक्षित ठेवून हातात मेणबत्ती घेऊन रांगेत जाऊन उभे राहतो. या सर्व प्रक्रियेत मला सांगा की आम्हाला प्रश्न पडण्याचा प्रश्न येतो कुठे?

दरम्यान बिनचेहऱ्याचा माणूस ज्या बातमीने आमच्या हातातील मेणबत्ती पेटवत असतो त्या बातमीच्या आजूबाजूला आणखी अनेक बातम्या शिळ्या होत चाल्लेल्या असतात. त्याच्यात कोणीएक पानसरे मारला जाऊन कित्येक दिवस उलटून गेल्याची एक बातमी असते. बाजूलाच कोणी अविजीत रॉय मेंदूतल्या प्रश्न निर्माण होणाऱ्या केंद्रांना जिवंत ठेवण्याचं निरूपयोगी काम करत असल्याचा मोबदला म्हणून त्याच्या बायकोसमोर ठार मारला गेलेलासल्याची बातमी असते. जमिनीचा शेतकऱ्यांना फारसा उपयोग राहिलेला नाहीवर शिक्कामोर्तब करणारा कायदा पास झाल्याची एक बातमी असते. मुख्य मथळ्याच्या ठिकाणी असलेली बजेटची निरर्थक आकडेवारी जिला कवटीत घुसण्यास काही फटच शिल्लक ठेवलेली नसते आम्ही ती दिमाखात झळकतसते. या सर्व बातम्यांच्या गदारोळातून बिनचेहऱ्याचा माणूस आमची मेणबत्ती पेटवू शकेल अशा बातमीने आमच्या हातातील मेणबत्ती पेटवत होता. आणि आम्ही त्या मिणमिणत्या उजेडात समोरच्याच्या पाठीकडे पाहत पुढेपुढे चाललो होतो. पुढे म्हणजे कुठे? कुठे म्हणजे पुढे?